پلاکت

plt یا پلاکت در آزمایش خون

Plt در آزمایش خون مخفف Platelet بوده که به معنای پلاکت خون است. (پلاکت خون به انگلیسی Platelet می شود) در ادامه به بررسی نحوه تولید و عملکرد پلاکت خون و علت کاهش یا افزایش پلاکت می پردازیم و به این سوال پاسخ می دهیم که آزمایش platelet count چیست و پلاکت در خون چه وظیفه ای دارد و تجمع پلاکتی چیست؟

پلاکت ها یا platelet ها چگونه تولید می شوند؟

در مغز استخوان سلول های بزرگی به نام مگاکاریوسیت وجود دارد که پلاکت ها (platelets) تحت تأثیر جریان خون در سینوس های مویرگی در مغز استخوان، از آن ها جدا می شوند و در گردش خون آزاد می شوند.

پلاکت یا platelet طبیعی در آزمایش خون چقدر است؟

تعداد نرمال و طبیعی پلاکت خون در آزمایش، بین ۱۵۰ تا ۴۵۰ هزار در میکرولیتر است. پلاکت خون بالا یا پایین می تواند نشان دهنده ی بیماری های مختلفی باشد.

تولید plateletها توسط هورمونی به نام هومورن ترومبوپویتین (TPO) تنظیم می شود. این هورمون که در کبد ساخته می شود، هنگام التهاب و بیماری های مختلف التهابی و به ویژه توسط اینترلوکین-۶ افزایش می یابد. به همین دلیل هم در بسیاری از بیماری های التهابی پلاکت خون بالا می رود.

هومورن ترومبوپویتین (TPO) به گیرنده اش بر روی پلاکت ها و مگاکاریوسیت ها اتصال می یابد و توسط آن از جریان خون برداشته می شود. بدین ترتیب، کاهش platelet ها و مگاکاریوسیت ها میزان هومورن ترومبوپویتین (TPO) را افزایش می دهد، که بر اثر آن روند تولید پلاکت تحریک می شود. طول عمر میانگین این سلول ها بین ۷ تا ۱۰ روز است.

تقریبا یک سوم پلاکت ها در طحال استقرار می یابند، و هرچه طحال بزرگتر باشد، تعداد بیشتری از پلاکت ها را در خود جای می دهد و باعث کاهش پلاکت های خون می شود، اگرچه هنگام بزرگ شدن طحال، تعداد پلاکت ها به ندرت به کمتر از ۴۰ هزار در میکرولیتر می رسد.

اهمیت platelet چیست؟

پلاکت ها از نظر فیزیولوژیک بسیار فعال ولی فاقد هسته اند و بنابراین ظرفیت محدودی برای ساخت پروتئین های جدید دارند.

آندوتلیوم طبیعی رگ از طریق مهار پلاکت ها در پیشگیری از ترومبوز نقش دارد. هنگامی که آندوتلیوم رگ آسیب می بیند، این اثرات مهاری از بین رفته و پلاکت ها از طریق فاکتور فون ویلبراند (vWF) به سطح داخلی رگ اتصال می یابد. فاکتور فون ویلبراند (vWF) یک پروتئین بزرگ مولتی مر است که در انعقاد خون و هومئوستاز نقش دارد.

تجمع پلاکتی چیست و چگونه صورت می گیرد؟

مکانیسم عملکرد پلاکت ها در خون

همانطور که تا اینجا گفته شد، پلاکت ها در مغز استخوان و از مگاکاریوسیت ها تولید شده و در خون باعث ایجاد لخته یا ترومبوز می شوند. اتصال پلاکت ها به دیواره ی عروق باعث تولید سیگنال های درون سلولی می شود که در نهایت باعث فعال شدن گیرنده گلیکوپروتئین پلاکتی IIb/IIIa و در نتیجه تجمع پلاکتی می شوند.

platelet های فعال شده، محتویات گرانولی خویش را رها می کنند، این محتویات شامل نوکلئوتیدها، پروتئین های اتصالی، فاکتورهای رشد و عوامل پیش برنده انعقاد خون که در جهت پیش برد تجمع پلاکتی و تشکیل لخته خونی عمل می کنند و محیط لخته ی در حال تشکیل را تحت تأثیر قرار می دهند.

در خلال تجمع پلاکتی، پلاکت های بیشتری به محل آسیب فراخوانده می شوند، که موجب تشکیل یک تجمع پلاکتی انسداد دهنده می شود. توپی پلاکتی توسط شبکه – فیبرین که به صورت همزمان به عنوان فرآورده آبشار انعقادی پدید می آید، تثبیت و پایدار می شود و بدین ترتیب انعقاد خون رخ می دهد.