طوفان تیروئیدی

علت، علائم، تشخیص و درمان طوفان تیروئیدی یا شوک تیروئیدی

طوفان تیروئیدی (Thyroid Storm) یا بحران تیروتوکسیکوز به وضعیتی گفته می شود که به دلیل عدم درمان پرکاری تیروئید (هیپرتیروئیدی) ایجاد شده و می تواند بسیار کشنده باشد. در ادامه به بررسی علائم، تشخیص و درمان طوفان تیروئیدی می پردازیم و به این سوال پاسخ می دهیم که شوک تیروئیدی چیست و چگونه درمان می شود.

تعریف طوفان تیروئیدی

طوفان تیروئیدی چیست؟

طوفان تیروئیدی یا بحران تیروتوکسیک یک وضعیت تهدیدکننده حیات است که به دلیل عدم درمان صحیح پرکاری تیروئید ایجاد می شود. آزاد سازی زیاد هورمون های تیروئیدی باعث ایجاد این وضعیت می شود.

طوفان تیروئیدی با نشانه های زیر همراه است:

  • تب.
  • دلیریوم (Delirium).
  • تشنج.
  • کما و کاهش سطح هوشیاری.
  • تهوع و استفراغ.
  • اسهال.
  • زردی.

میزان مرگ و میر

میزان مرگ و میر ناشی از طوفان تیروئیدی حتی در صورت درمان در حدود ۳۰ درصد است. مرگ و میر بحران تیروتوکسیکوز به علت نارسایی قلبی، آریتمی و افزایش دمای بدن (هیپرترمی) است.

عوامل ایجاد کننده طوفان تیروئیدی

از جمله عواملی که باعث ایجاد این وضعیت می شوند و فرد را مستعد آن می کنند می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • سکته مغزی (CVA).
  • عفونت ها نظیر عفونت ریه، دستگاه ادراری تناسلی و … .
  • آسیب های ناشی از حوادث و سوانح یا تروما.
  • کتواسیدوز دیابتی (DKA).
  • به دنبال عمل جراحی (به ویژه جراحی تیروئید) در فردی که پرکاری تیروئید درمان نشده داشته.
  • درمان پرکاری تیروئید با ید رادیواکتیو در یک بیمار مبتلا به پرکاری تیروئید (هیپرتیروئیدی) درمان نشده و یا ناقص درمان شده.

درمان طوفان تیروئیدی

کنترل و درمان بیماری که در وضعیت طوفانی تیروئیدی قرار دارد نیاز به مراقبت دقیق و درمان های حمایتی، تشخیص و درمان عامل بیماری و استفاده از روش های کاهش تولید هورمون تیروئیدی دارد.

داروی پروپیل تیواوراسیل

برای درمان طوفان تیروئیدی باید از داروی پروپیل تیواوراسیل (Propylthiouracil) با دوز زیاد (۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی گرم دوز اولیه (بارگیری) و ۲۵۰ میلی گرم هر ۴ ساعت به عنوان دوز نگهدارنده) به صورت خوراکی یا از راه لوله نازوگاستریک (لوله NG) یا از طریق رکتوم (مقعد) استفاده کرد.

از آنجایی که پروپیل تیواوراسیل باعث مهار تبدیل محیطی T4 به T3 می شود، داروی انتخابی در درمان طوفان تیروئیدی است.

داروی متی مازول

در صورتی که پروپیل تیواوراسیل در دسترس نباشد، می توان از متی مازول (Methimazole) استفاده کرد. دوز متی مازول حداکثر ۳۰ میلی گرم هر ۱۲ ساعت است.

سایر داروهای درمان طوفان تیروئیدی

یک ساعت پس از تجویز اولین دوز پروپیل تیواوراسیل، ید پایدار به بیمار تجویز می شود تا سنتز هورمون تیروئید را از طریق اثر ولف چایکوف (Wolff-Chaikoff) متوقف کند. این تأخیر در تولید هورمون تیروئیدی به داروی ضد تیروئید اجازه می دهد تا از به هم پیوستن ید اضافی و تشکیل هورمون جدید جلوگیری به عمل آورد.

بیشتر بخوانید : پدیده ولف چایکوف چیست؟

در صورت در دسترس بودن محلول اشباع شده یدید پتاسیم (۵ قطره SSKI هر ۶ ساعت) یا ایپودیت (Ipodate) یا ایوپانوئیک اسید (Iopanoic Acid) را می توان به صورت خوراکی تجویز کرد.

یک روش دیگر، استفاده از یدید سدیم به میزان ۰٫۲۵ میلی گرم هر ۶ ساعت است، ولی این دارو معمولا در دسترس نیست.

پروپرانولول (Propranolol) نیز برای کاهش ضربان قلب و تپش قلب و سایر علائم آدرنرژیک استفاده می شود. داروی پروپرانولول را با دوز ۶۰ تا ۸۰ میلی گرم خوراکی هر ۴ ساعت یا ۲ میلی گرم وریدی هر ۴ ساعت استفاده می کنیم.

اگرچه می توان از سایر داروهای مسدودکننده بتا آدرنرژیک (بتا بلاکر) نیز استفاده کرد، ولی کارآزمایی ها نشان داده اند که دوزهای بالای پروپرانولول، تبدیل محیطی T4 به T3 را نیز کاهش می دهند و از سایر بتا بلاکرها موثرتر است.

همچنین می توان برای کاهش ضربان قلب از داروی اسمولول (Esmolol) کوتاه اثر تزریقی استفاده کرد و بیمار را برای یافتن نشانه های نارسایی قلبی تحت نظر قرار داد.

سایر اقدامات درمانی لازم عبارت اند از:

  • تجویز گلوکوکورتیکوئیدها: دوز یک جای ۳۰۰ میلی گرم هیدروکورتیزون به صورت وریدی و سپس ۱۰۰ میلی گرم هر ۸ ساعت.
  • تجویز آنتی بیوتیک ها : در صورت وجود عفونت.
  • خنک کردن بیمار با پتوهای خنک کننده.
  • تجویز اکسیژن.
  • تجویز مایعات وریدی.